Không có một độ tuổi chung cho việc trẻ tự đi bộ tới trường; nó phụ thuộc vào quãng đường, mức độ giao thông, có phải qua đường lớn không, và sự sẵn sàng của từng bé. Ở nhiều nơi, trẻ khoảng 8–10 tuổi có thể bắt đầu tự đi những quãng ngắn, quen thuộc, ít xe. Cách làm an toàn là tập theo bậc: đi cùng – đi trước bố mẹ đi sau – đi cùng bạn – tự đi, mỗi bậc vài tuần, và chỉ lên bậc khi bé làm tốt bậc trước.
Những gì cần cân nhắc trước
| Yếu tố | Câu hỏi |
|---|---|
| Quãng đường | Bao xa? Đi bộ mất bao lâu? Có đoạn vắng không? |
| Giao thông | Có phải qua đường lớn, ngã tư không có đèn? Vỉa hè có bị chiếm dụng phải đi xuống lòng đường không? |
| Điểm nguy hiểm | Có ao hồ, kênh mương, công trường, đường ray sát lối đi không? |
| Bé | Bé có nhớ đường, biết dừng lại nhìn trước khi qua đường, biết làm gì khi gặp chuyện bất thường? |
| Hỗ trợ | Dọc đường có người quen, cửa hàng quen, bảo vệ trường không? Có bạn cùng đi không? |
Ở đô thị Việt Nam, giao thông và vỉa hè thường là yếu tố quyết định hơn cả tuổi. Một bé 10 tuổi ở khu phố yên tĩnh có thể sẵn sàng hơn một bé 12 tuổi phải băng qua hai con đường đông xe máy.
Lộ trình tập theo bậc
Bậc 1: đi cùng, bé dẫn đường
Bố mẹ đi cạnh nhưng để bé chọn đường, nói trước mỗi lần rẽ: "Đến hiệu thuốc mình rẽ phải". Bố mẹ chỉ nhắc khi bé sai. Ở bậc này, bé học nhận mốc và học đường.
Bậc 2: bé đi trước, bố mẹ đi sau
Bé đi trước vài chục mét, bố mẹ theo sau không can thiệp, chỉ quan sát: bé có dừng ở mép đường không, có nhìn hai bên không, có đi đúng lối không. Sau mỗi lần đi, nói chuyện nhẹ nhàng về những gì làm tốt và chỗ cần chú ý.
Bậc 3: đi cùng bạn
Đi theo nhóm hai, ba bạn cùng đường an toàn hơn đi một mình. Các gia đình có thể thay phiên nhau: hôm nay nhà này đưa, hôm khác nhà kia. Nhiều nơi trên thế giới có mô hình "xe buýt đi bộ" (walking school bus): một người lớn dẫn một nhóm trẻ đi bộ theo tuyến cố định, đón thêm bé ở các điểm dọc đường.
Bậc 4: tự đi, có điểm kiểm tra
Bé tự đi, nhắn tin hoặc gọi khi tới trường (nếu có điện thoại hoặc đồng hồ liên lạc), hoặc nhà trường báo nếu bé không có mặt. Ban đầu chọn những hôm thời tiết đẹp, giờ đông người qua lại.
Những điều bé cần biết trước khi tự đi
- Thuộc đường: nói lại được đường đi bằng mốc ("qua cổng chợ, đến cây bàng, rẽ trái").
- Qua đường đúng cách: dừng ở mép đường, nhìn trái – nhìn phải – nhìn lại trái, chờ xe dừng hẳn, qua đường ở vạch, đi thẳng không chạy. Ở Việt Nam xe hai bánh có thể đi từ nhiều phía, kể cả đi ngược chiều; dạy bé nhìn kỹ cả hai phía nhiều lần.
- Không đổi đường: luôn đi đúng tuyến đã tập, không đi tắt qua chỗ vắng.
- Điểm an toàn: biết những chỗ có thể vào nhờ giúp dọc đường (cửa hàng quen, nhà người quen, bốt bảo vệ, trụ sở công an phường).
- Làm gì khi có chuyện: lạc đường, bị ai đó làm phiền, đường bị chặn — đến điểm an toàn, gọi bố mẹ.
- Không đi theo ai khác với người đã thống nhất trước, dù người đó nói gì.
Lợi ích của việc tự đi
Tự đi bộ tới trường giúp trẻ vận động mỗi ngày, quen với khu phố, tự tin hơn và phát triển trí nhớ không gian. Một số nghiên cứu về "bản đồ trong đầu" của trẻ cho thấy những trẻ thường tự đi lại trong khu phố vẽ lại khu phố chi tiết hơn so với những trẻ luôn được đưa đón bằng xe. Đây là kỹ năng định hướng học bằng chân, khó học được qua sách.
Khi bé chưa sẵn sàng
Nếu bé sợ, hay quên đường, hay mải nhìn mà không chú ý xe, đơn giản là chưa phải lúc. Lùi lại một bậc, tập thêm. Đừng so sánh "con nhà người ta đi một mình từ lớp 2". Cũng đừng ép bé tự đi khi tuyến đường thật sự nguy hiểm — lúc đó việc đưa đón là lựa chọn đúng, và bé vẫn học được đường nếu bố mẹ để bé dẫn đường mỗi lần đi cùng.
Câu hỏi thường gặp
Mấy tuổi trẻ có thể tự đi bộ tới trường?
Không có độ tuổi chung; nhiều nơi trẻ khoảng 8–10 tuổi bắt đầu tự đi quãng ngắn, quen, ít xe. Quyết định nên dựa vào quãng đường, mức giao thông và sự sẵn sàng của chính bé.
Tập cho trẻ tự đi học thế nào cho an toàn?
Tập theo bậc: đi cùng để bé dẫn đường, rồi bé đi trước bố mẹ theo sau, rồi đi cùng bạn, cuối cùng mới tự đi và báo khi tới nơi. Mỗi bậc vài tuần.
Trẻ cần biết gì trước khi tự đi học?
Thuộc đường theo mốc, biết qua đường đúng cách, không đổi tuyến, biết các điểm an toàn dọc đường và biết gọi bố mẹ khi có chuyện. Không đi theo bất kỳ ai ngoài người đã thống nhất.
Xe buýt đi bộ là gì?
Là mô hình một người lớn dẫn một nhóm trẻ đi bộ tới trường theo tuyến cố định, đón thêm các bé ở điểm dọc đường. Các gia đình có thể thay phiên nhau làm người dẫn.
Bé chưa sẵn sàng tự đi thì sao?
Lùi lại một bậc và tập thêm, không so sánh với trẻ khác. Nếu tuyến đường nguy hiểm, việc đưa đón vẫn là lựa chọn đúng, và bé vẫn có thể học đường bằng cách dẫn đường khi đi cùng bố mẹ.