Trẻ nhớ đường bằng mốc trước khi nhớ bằng tên đường hay hướng: cây bàng to, hàng bánh mì, cái cổng sơn xanh, ngã tư có đèn. Cách tập hiệu quả là để con tự chọn và tự gọi tên mốc trên quãng đường quen, kể lại thứ tự mốc khi về nhà, rồi thử đi ngược lại. Kỹ năng này là nền móng của mọi kiểu tìm đường sau này, kể cả đọc bản đồ.
Trẻ ghi nhớ đường đi như thế nào
Các nhà tâm lý học thường mô tả việc học một môi trường mới qua ba lớp. Đầu tiên là mốc: những thứ nổi bật mà ta nhận ra. Tiếp theo là tuyến: chuỗi mốc nối nhau ("qua cây bàng thì rẽ trái tới cổng trường"). Cuối cùng là tổng thể, hay "bản đồ trong đầu": biết các nơi nằm ở đâu so với nhau, có thể tìm đường tắt. Trẻ nhỏ chủ yếu ở lớp mốc và tuyến; lớp tổng thể phát triển dần theo tuổi và theo trải nghiệm đi lại.
Điều này gợi ý cách dạy: bắt đầu bằng mốc, xâu chúng thành tuyến, rồi mới hỏi những câu tổng thể như "từ trường về nhà bà có đường nào khác không?".
Mốc tốt cho trẻ là mốc như thế nào
| Mốc tốt | Mốc kém |
|---|---|
| Cố định, không di chuyển: cây to, cổng, cột điện có màu, bức tường vẽ tranh | Di chuyển: xe đỗ, xe hàng rong, con chó nằm ở góc phố |
| Nổi bật, có một không hai trên đường: tháp nước, nhà thờ, cây cầu | Lặp lại nhiều lần: cửa hàng tiện lợi chuỗi, cây xăng cùng hãng |
| Ở ngay chỗ rẽ hoặc chỗ quan trọng | Ở giữa đoạn đường thẳng, không gắn với quyết định gì |
| Nhìn thấy được từ cả hai chiều đi và về | Chỉ thấy từ một phía |
Khi bé chọn một mốc kém ("con nhớ chỗ có cái xe màu đỏ"), đừng chê. Hỏi: "Ngày mai cái xe đó còn ở đây không nhỉ?" để bé tự nhận ra.
Các bước tập trên đường đi học
Tuần 1: gọi tên mốc
Trên đường đi, bố mẹ chỉ một vài mốc và đặt tên vui: "cây bàng ông khổng lồ", "cổng xanh". Rồi để bé tự tìm thêm. Mỗi ngày nhắc lại các mốc đã đặt tên.
Tuần 2: xâu chuỗi
Về nhà, hỏi bé kể lại: "Từ nhà mình đi qua những gì để tới trường?". Có thể để bé vẽ hoặc xếp các mẩu giấy ghi tên mốc theo thứ tự. Bé thường nhớ đầu và cuối rõ nhất, phần giữa lẫn lộn — chuyện bình thường.
Tuần 3: mốc và quyết định
Gắn mỗi mốc với một hành động: "Đến cây bàng thì làm gì?" — "Rẽ trái!". Đây chính là chỉ dẫn tuyến đường, thứ bé sẽ dùng khi tự đi.
Tuần 4: đi ngược
Trên đường về, hỏi: "Bây giờ cây bàng ở bên nào?". Đường về là bài kiểm tra thật: mốc trông khác, trái thành phải. Nhắc bé "nhìn lại phía sau" khi đi qua mốc lúc đi, để nhớ nó trông thế nào lúc về.
Sau đó: bé dẫn đường
Để bé đi trước dẫn đường, bố mẹ đi theo. Chỉ nhắc khi bé sắp đi sai một đoạn dài.
Mốc trên đường xe đưa đón
Nhiều bé ở thành phố được đưa đón bằng xe máy hoặc ô tô, ngồi sau lưng bố mẹ hoặc ở ghế sau, ít khi để ý đường. Có thể biến chuyến đi thành bài tập nhỏ: "Còn mấy ngã tư nữa thì tới trường?", "Hôm nay con thấy cái gì mới không?". Khi đi xe máy, ưu tiên an toàn: bé ngồi đúng tư thế, đội mũ bảo hiểm, chỉ nói chuyện khi dừng đèn đỏ hoặc đi chậm.
Mốc ở nơi đông người
Ở trung tâm thương mại, công viên, khu vui chơi, hãy chỉ cho bé một mốc lớn ngay khi đến: "Đây là đài phun nước. Nếu con lạc mẹ, con đứng ở đây". Chọn chỗ có nhân viên hoặc có quầy thông tin. Đây là cách biến kỹ năng nhận mốc thành kỹ năng an toàn.
Khi bé hay quên đường
Có bé nhớ đường rất nhanh, có bé mất lâu. Đừng đánh giá bé qua chuyện này, đừng gọi bé là "đãng trí" hay "mù đường". Hãy:
- Giảm số mốc, chỉ giữ ba bốn mốc ở các chỗ rẽ.
- Chụp ảnh các mốc, làm một "cuốn sách đường đi" nhỏ để bé xem trước khi ngủ.
- Đi chậm hơn, dừng ở mỗi mốc.
- Lặp lại nhiều lần hơn. Trí nhớ đường đi được củng cố bằng trải nghiệm lặp đi lặp lại.
Từ mốc đến bản đồ
Khi bé đã thuộc chuỗi mốc từ nhà đến trường, đó là lúc tuyệt vời để giới thiệu bản đồ: vẽ con đường, đánh dấu các mốc bé đặt tên, và cho bé thấy cùng một con đường ấy trên bản đồ điện thoại. Bài "Vẽ bản đồ nhà mình cùng con" và "Dạy trẻ đọc bản đồ đơn giản" trong danh mục này đi tiếp từ đây.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ nhớ đường bằng cách nào?
Trẻ nhớ đường trước hết bằng mốc, những thứ nổi bật như cây to, cổng, cửa hàng quen, rồi xâu chuỗi mốc thành tuyến đường. Khả năng hình dung tổng thể khu phố phát triển dần theo tuổi và trải nghiệm.
Mốc tốt để trẻ nhớ đường là gì?
Là thứ cố định, nổi bật, chỉ có một trên đường, nằm ngay chỗ rẽ và nhìn thấy được từ cả hai chiều. Xe đỗ hay hàng rong là mốc kém vì có thể không còn ở đó ngày mai.
Tập cho con nhớ đường đi học thế nào?
Đặt tên mốc vui trên đường đi, cho bé kể lại thứ tự mốc khi về nhà, gắn mỗi mốc với một hành động như rẽ trái, rồi tập đi ngược lại và để bé dẫn đường.
Bé hay quên đường có sao không?
Thường là bình thường, mỗi bé học nhanh chậm khác nhau. Giảm số mốc, chụp ảnh làm sách đường đi nhỏ và lặp lại nhiều lần hơn sẽ giúp bé nhớ.
Ở nơi đông người nên dặn con mốc gì?
Ngay khi đến, chỉ cho con một mốc lớn dễ thấy có nhân viên gần đó, như quầy thông tin hay đài phun nước, và dặn nếu lạc thì đứng ở đó chờ.