Dùng la bàn cùng bản đồ gói gọn trong ba bước: nối điểm đi và điểm đến bằng cạnh đế la bàn, xoay vòng chia độ cho vạch trong vỏ song song với đường lưới bắc – nam của bản đồ, rồi quay người cho kim đỏ vào chuồng. Mũi tên trên đế lúc đó chỉ đúng hướng cần đi. Phương pháp này được phổ biến cùng chiếc la bàn đế trong của Thụy Điển và đến nay vẫn là bài học đầu tiên của mọi lớp định hướng.
Chuẩn bị: biết các bộ phận
- Mũi tên hướng đi: in trên đế, chĩa về phía trước.
- Vòng chia độ: vỏ tròn xoay được, chia 0–360.
- Mũi tên định hướng (cái "chuồng"): in dưới đáy vỏ, xoay cùng vòng.
- Các vạch định hướng: những đường song song in dưới đáy vỏ, cùng chiều với mũi tên định hướng.
- Kim: đầu đỏ chỉ bắc từ.
Bước 1: nối hai điểm trên bản đồ
Đặt bản đồ trên mặt phẳng. Đặt la bàn lên bản đồ sao cho một cạnh dài của đế nối điểm bạn đang đứng với điểm muốn đến. Mũi tên hướng đi phải chĩa từ điểm đứng tới điểm đến. Đế ngắn quá không nối được hai điểm xa thì dùng một mép giấy kẻ thẳng nối dài.
Ở bước này chưa cần quan tâm kim la bàn đang chỉ đâu, và bản đồ cũng không cần xoay theo hướng bắc.
Bước 2: xoay vòng cho khớp bản đồ
Giữ chặt đế trên bản đồ. Xoay vòng chia độ cho các vạch định hướng trong đáy vỏ song song với đường lưới dọc (bắc – nam) của bản đồ, và mũi tên định hướng chĩa về phía bắc của bản đồ (thường là mép trên). Không có đường lưới thì dùng kinh tuyến hoặc mép bản đồ, nếu bạn chắc mép đó chạy bắc – nam.
Lúc này vạch chỉ ở chân mũi tên hướng đi đang chỉ một con số trên vòng — đó là góc phương vị từ điểm đứng tới điểm đến. Ghi lại, phòng khi vòng bị xoay nhầm.
Nếu ở vùng có độ lệch từ lớn, đây là lúc cộng trừ độ lệch. Ở Việt Nam có thể bỏ qua.
Bước 3: quay người cho kim vào chuồng
Nhấc la bàn khỏi bản đồ, cầm nằm ngang trước ngực, mũi tên hướng đi chĩa thẳng ra trước. Giữ nguyên vòng chia độ. Quay cả người (không xoay riêng la bàn) cho tới khi đầu đỏ của kim nằm gọn trong mũi tên định hướng. Mũi tên hướng đi giờ chỉ đúng hướng tới đích.
Nhìn dọc theo mũi tên, chọn một mốc trung gian, cất la bàn và đi. Bài "Đi thẳng theo góc phương vị" trong danh mục này hướng dẫn kỹ phần đi.
Ví dụ cụ thể
Bạn đang ở một ngã ba lối mòn, muốn đến một hợp lưu suối cách 1,2 km mà rừng che không thấy. Trên bản đồ 1:25.000:
- Đặt cạnh đế từ ngã ba đến hợp lưu. Đo được 4,8 cm, tức 1,2 km.
- Xoay vòng cho vạch song song lưới dọc, chữ N hướng lên mép trên. Đọc được 128 độ.
- Cầm la bàn, quay người cho kim vào chuồng. Mũi tên chỉ về một bụi tre cách 30 m. Đi tới đó, ngắm tiếp.
- Bước đôi của bạn là 65 cho 100 m, đường rừng cộng thêm, ước khoảng 900 bước đôi. Dùng chuỗi hạt đếm.
- Theo bản đồ, sau khoảng 700 m sẽ cắt qua một con suối nhỏ chảy hướng nam. Gặp suối đúng chỗ là một phép kiểm.
Làm ngược lại: từ thực địa lên bản đồ
Ba bước trên cũng dùng được theo chiều ngược, khi bạn nhìn thấy một mốc và muốn biết nó là gì trên bản đồ, hoặc muốn tự định vị.
- Chĩa mũi tên hướng đi vào mốc, xoay vòng cho kim vào chuồng. Đọc góc.
- Đặt la bàn lên bản đồ, một cạnh đế đi qua vị trí của bạn.
- Xoay cả la bàn (không xoay vòng) quanh điểm đó cho các vạch định hướng song song lưới dọc, N chỉ bắc bản đồ. Cạnh đế giờ chỉ về phía mốc trên bản đồ.
Nếu không biết vị trí của mình nhưng biết mốc, làm tương tự từ mốc với góc nghịch — đó là phép giao hội ngược.
Năm lỗi làm hỏng cả ba bước
| Lỗi | Biểu hiện | Sửa |
|---|---|---|
| Mũi tên hướng đi chĩa ngược | Đi ngược 180 độ | Kiểm tra: mũi tên chỉ từ mình tới đích |
| Mũi tên định hướng chĩa về nam bản đồ | Lệch 180 độ | Chữ N trên vòng luôn về mép bắc |
| Căn vạch theo kim thay vì theo lưới ở bước 2 | Góc sai tuỳ hướng bản đồ đang nằm | Bước 2 bỏ qua kim hoàn toàn |
| Để đầu trắng của kim vào chuồng | Đi ngược | Đỏ vào đỏ |
| Xoay la bàn thay vì xoay người ở bước 3 | Mũi tên không còn chỉ trước mặt | Giữ la bàn cố định trước ngực, xoay cả người |
Tập ba bước đến khi thành phản xạ
Ở nhà: in một bản đồ khu phố, chọn mười cặp điểm, đo góc cho từng cặp, ghi lại. Ra đường: đứng ở từng điểm xuất phát, đặt góc, quay người — xem mũi tên có chỉ về đúng chỗ không. Sau vài buổi, ba bước sẽ chỉ mất chừng mười lăm giây, và bạn sẽ có thể làm cả khi trời tối, chỉ với đèn pin đội đầu.
Câu hỏi thường gặp
Ba bước dùng la bàn với bản đồ là gì?
Một: đặt cạnh đế la bàn nối điểm đứng với điểm đến. Hai: xoay vòng chia độ cho vạch trong vỏ song song lưới bắc – nam bản đồ. Ba: cầm la bàn quay người cho kim đỏ vào mũi tên định hướng, mũi tên trên đế sẽ chỉ hướng đi.
Ở bước hai có cần nhìn kim la bàn không?
Không. Ở bước hai la bàn chỉ là thước đo độ, bạn căn vạch theo đường lưới của bản đồ. Kim chỉ dùng ở bước ba khi ra ngoài thực địa.
Bản đồ không có lưới thì căn theo gì?
Căn theo kinh tuyến in trên bản đồ, hoặc theo mép bản đồ nếu chắc mép đó chạy đúng bắc – nam. Có thể tự kẻ vài đường bắc – nam bằng bút chì trước chuyến đi.
Vì sao phải xoay người chứ không xoay la bàn?
Vì mũi tên hướng đi phải luôn chỉ thẳng trước mặt bạn. Xoay riêng la bàn trong tay thì mũi tên lệch khỏi hướng nhìn và bạn sẽ đi sai hướng.
Có dùng được cách này ban đêm không?
Được, nhiều la bàn có vạch và kim phát quang. Ban đêm khó chọn mốc trung gian xa, nên chia chặng ngắn hơn và dùng đèn pin chiếu vào mốc gần.