Để bắt đầu chơi định hướng, bạn chỉ cần một đôi giày bám tốt, trang phục thoải mái, một chiếc la bàn đế trong rẻ tiền và một tấm bản đồ — có thể do ban tổ chức phát hoặc tự vẽ. Học trước ba kỹ năng: xoay bản đồ, giữ ngón cái lên vị trí, và đọc ký hiệu cơ bản. Chọn tuyến dễ nhất ở lần đầu, đi bộ cũng được, và coi mục tiêu là về đích đủ trạm chứ không phải về nhanh.
Trang bị cho người mới
| Món | Cần thiết? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giày chạy địa hình hoặc giày thể thao đế bám | Có | Đế trơn rất nguy hiểm trên dốc đất, lá ướt |
| Quần dài hoặc tất cao | Nên | Chống cây gai, côn trùng khi vào rừng |
| La bàn đế trong | Nên | Loại cơ bản là đủ; nhiều sự kiện cho mượn |
| Còi | Nên | An toàn khi gặp sự cố trong rừng |
| Nước uống | Có | Đặc biệt ở khí hậu nóng ẩm |
| Túi nhựa trong bọc bản đồ | Nên | Mưa, mồ hôi làm nhoè bản đồ |
| La bàn ngón cái, giày đinh | Không | Chỉ khi đã chơi thường xuyên |
Ba kỹ năng học trước khi đi
1. Xoay bản đồ
Luôn giữ bản đồ xoay khớp với thực địa: đường trên giấy chạy cùng chiều đường thật. Dùng la bàn (kim song song đường bắc từ trên bản đồ) hoặc mốc xung quanh. Danh mục Đọc bản đồ có bài riêng.
2. Giữ ngón cái
Gấp bản đồ nhỏ lại, cầm bằng một tay, đặt ngón cái ngay chỗ mình đang đứng. Di chuyển ngón cái theo từng bước tiến. Liếc xuống là biết mình ở đâu, không phải dò lại cả tấm bản đồ.
3. Đọc ký hiệu cơ bản
Nhớ: trắng là rừng chạy được, vàng là đất trống, xanh lá là chậm, xanh dương là nước, nâu là địa hình, đen là đá và công trình, tím là tuyến thi đấu. Tam giác là xuất phát, vòng tròn là trạm, vòng kép là đích.
Lần đầu tham gia sự kiện
- Đăng ký tuyến dễ nhất (thường gọi là tuyến người mới, tuyến trắng hoặc vàng tuỳ hệ màu của từng nước). Đừng tự ái chọn tuyến khó.
- Đến sớm, hỏi ban tổ chức về khu vực, ranh giới, giờ đóng đích, vị trí trạm y tế.
- Đọc kỹ bảng mô tả trạm, hỏi nếu không hiểu ký hiệu.
- Khi xuất phát, đừng chạy ngay. Dừng vài giây, xoay bản đồ, tìm trạm 1, chọn tuyến, rồi mới đi.
- Ở mỗi trạm, kiểm tra mã trước khi bấm.
- Nếu lạc, dừng lại, quay về mốc chắc chắn cuối cùng, đừng đi lung tung.
- Dù bỏ cuộc, vẫn phải về đích báo. Ban tổ chức đếm người ra vào; không báo là họ phải đi tìm.
Quy tắc số 7 là luật bất thành văn quan trọng nhất của mọi sự kiện định hướng: luôn đi qua vạch đích, kể cả khi không hoàn thành.
Tự tập khi chưa có sự kiện
Ở Việt Nam, sự kiện định hướng theo chuẩn quốc tế chưa nhiều, nên tự tập là con đường thực tế:
- Bản đồ công viên tự vẽ: vẽ từ ảnh vệ tinh, nhờ một người bạn đặt mười mẩu giấy màu ở các mốc, rồi đi tìm. Đổi vai lần sau.
- Bản đồ điện thoại chụp màn hình: tắt định vị, đi theo ảnh bản đồ tới các điểm đã chọn.
- Đi bộ đường dài với bản đồ địa hình: tập đọc đường đồng mức, đối chiếu thực địa ở mỗi điểm dừng.
- Tập la bàn ở sân bóng: đo góc tới các mốc, đi theo góc, kiểm tra góc nghịch.
- Thử sự kiện khi đi du lịch: nhiều nước có sự kiện định hướng mở cho khách, kể cả các tuyến cố định thường trực (permanent course) trong công viên, chỉ cần tải bản đồ về.
Thói quen phân tích sau mỗi lần đi
Về nhà, vẽ lại tuyến mình đã đi lên bản đồ (theo trí nhớ, hoặc từ dữ liệu đồng hồ GPS). So với tuyến định đi. Đánh dấu chỗ mất thời gian: ra khỏi trạm sai hướng? Chọn tuyến kém? Tìm trạm lâu? Mỗi lần chỉ cần rút ra một bài học. Đây là cách người chơi định hướng tiến bộ nhanh nhất, và cũng là cách làm cho môn này thú vị: mỗi bản đồ là một câu đố, và câu đố nào cũng có lời giải tốt hơn lần trước.
An toàn khi chơi ở khí hậu nhiệt đới
- Chọn sáng sớm hoặc chiều muộn; tránh 11–15 giờ những ngày nắng nóng.
- Uống nước trước, trong và sau; mang theo nước nếu tuyến dài.
- Dùng thuốc chống côn trùng; kiểm tra người sau khi ra khỏi rừng.
- Không chơi khi có dông sét.
- Báo người khác biết khu vực và giờ về nếu tự tập ở nơi vắng.
Câu hỏi thường gặp
Mới chơi định hướng cần chuẩn bị gì?
Một đôi giày đế bám tốt, quần dài hoặc tất cao, nước uống, còi và một la bàn đế trong cơ bản. Bản đồ thường do ban tổ chức phát, nhiều nơi còn cho mượn la bàn và thẻ bấm.
Lần đầu đi định hướng nên chọn tuyến nào?
Nên chọn tuyến dễ nhất dành cho người mới, có trạm đặt dọc lối mòn rõ. Mục tiêu lần đầu là về đích đủ trạm, đi bộ cũng được.
Bỏ cuộc giữa chừng có cần báo ban tổ chức không?
Bắt buộc phải về qua đích để báo. Ban tổ chức đếm người ra vào, nếu thiếu người họ sẽ phải tổ chức tìm kiếm.
Không có sự kiện thì tập định hướng thế nào?
Tự vẽ bản đồ công viên và nhờ bạn đặt trạm, đi theo ảnh chụp bản đồ khi đã tắt định vị, tập la bàn ở sân bóng, hoặc thử các tuyến định hướng cố định khi đi du lịch nước ngoài.
Làm sao tiến bộ nhanh khi chơi định hướng?
Sau mỗi lần đi, vẽ lại tuyến mình đã đi lên bản đồ, so với tuyến định đi và tìm chỗ mất thời gian. Mỗi lần rút ra một bài học là đủ.
