Các thể loại định hướng: chạy bộ, xe đạp, trượt tuyết và chính xác

Liên đoàn Định hướng Quốc tế công nhận bốn bộ môn chính: chạy định hướng (foot orienteering), định hướng xe đạp địa hình (MTB orienteering), định hướng trượt tuyết (ski orienteering) và định hướng chính xác (trail orienteering). Mỗi bộ môn có giải vô địch thế giới riêng và nhiều cự ly. Điểm chung: bản đồ, trạm kiểm soát, và việc tự chọn tuyến; điểm khác là cách di chuyển và kiểu bản đồ.

Chạy định hướng

Bộ môn lâu đời và phổ biến nhất. Ở giải vô địch thế giới, các cự ly thường gặp:

Thời gian thắng là thời gian ban tổ chức thiết kế để người nhanh nhất về đích; người thường mất lâu hơn nhiều. Để tránh người sau bám người trước trong tiếp sức, ban tổ chức dùng kỹ thuật "chia nhánh": các đội đi các biến thể khác nhau của tuyến, cuối cùng tổng tuyến của mọi đội như nhau.

Định hướng xe đạp địa hình (MTB-O)

Người chơi đi xe đạp địa hình trên mạng đường mòn, đường đất trong rừng. Bản đồ được kẹp trên một giá xoay gắn ở tay lái để vừa đạp vừa đọc. Thường không được đi xe ra khỏi đường mòn (để bảo vệ rừng), nên bản đồ MTB-O tập trung vào mạng đường: đường nào rộng, đường nào hẹp, đường nào khó đi (gồ ghề, dốc, lầy). Chọn tuyến là chọn đường nào trong mạng lưới, và quyết định phải đưa ra ở tốc độ của xe đạp. Giải vô địch thế giới MTB-O được tổ chức từ năm 2002.

Định hướng trượt tuyết (Ski-O)

Phổ biến ở Bắc Âu, Nga, Trung Âu. Ban tổ chức dùng máy làm đường trượt để tạo một mạng lưới đường trên tuyết, vẽ lên bản đồ với các cấp độ rộng hẹp. Vận động viên trượt tuyết băng đồng, bản đồ gắn trên giá trước ngực. Thể lực của dân trượt tuyết băng đồng kết hợp với đầu óc chọn đường. Giải vô địch thế giới Ski-O có từ năm 1975.

Định hướng chính xác (Trail-O)

Bộ môn đặc biệt: không tính tốc độ di chuyển. Người chơi đi bộ (hoặc xe lăn) trên lối mòn, đến các điểm quan sát. Từ đó, họ nhìn thấy một nhóm cờ ở xa trong rừng, và phải xác định cờ nào (nếu có) đúng vị trí tâm vòng tròn trên bản đồ và bảng mô tả. Có khi không lá cờ nào đúng, đáp án là "không". Một số trạm có giới hạn thời gian để thêm áp lực.

Vì không đòi hỏi tốc độ, người khuyết tật vận động thi đấu ngang bằng với người không khuyết tật, thường có hạng thi riêng. Đây là bộ môn đọc bản đồ thuần tuý ở mức tinh tế nhất. Giải vô địch thế giới Trail-O tổ chức từ năm 2004.

Các hình thức không chính thức nhưng phổ biến

• Định hướng ban đêm: chạy với đèn đội đầu, cờ trạm có dải phản quang. Khó hơn hẳn vì không thấy mốc xa.
• Định hướng tính điểm (score-O): trạm rải khắp khu vực, mỗi trạm một số điểm, người chơi tự chọn thứ tự, ăn nhiều điểm nhất trong thời gian giới hạn; về trễ bị trừ điểm.
• Định hướng theo đường vẽ (line-O): bản đồ có một đường vẽ sẵn, người chơi phải đi đúng đường đó và tìm các trạm nằm trên đường (vị trí trạm không được đánh dấu). Rèn kỹ năng bám bản đồ.
• Rogaining: định hướng tính điểm kéo dài nhiều giờ, theo đội. Danh mục này có bài riêng.
• Định hướng cưỡi ngựa, chèo thuyền, đi bộ đường dài: có ở một số nước.

Bộ môn nào hợp với người mới ở Việt Nam

Chạy định hướng (hoặc đi bộ định hướng) ở công viên, khuôn viên trường là dễ bắt đầu nhất: không cần dụng cụ đặc biệt, không phụ thuộc thời tiết lạnh. Hình thức tính điểm rất hợp với nhóm đông, ngoại khoá, vì mọi người tự chọn mức độ vừa sức. Định hướng ban đêm hay rogaining chỉ nên thử khi đã quen và có tổ chức an toàn bài bản. Ở vùng nhiệt đới, nên tổ chức sáng sớm hoặc chiều muộn, chuẩn bị nước, chú ý nắng nóng.