Cố ý đi lệch hướng (aiming off) là mẹo của người dùng la bàn: khi đích nằm trên một đường dài như con suối, con đường hay bìa rừng, bạn cố tình nhắm lệch hẳn sang một bên thay vì nhắm thẳng. Khi chạm đến đường đó, bạn biết chắc phải rẽ về phía nào để tới đích. Nhắm thẳng mà lệch vài độ, bạn sẽ không biết đích nằm bên trái hay bên phải.
Bài toán mà aiming off giải quyết
Giả sử bạn ở trong rừng, muốn đến một cây cầu bắc qua suối cách 2 km. Suối chạy ngang trước mặt bạn từ đông sang tây. Bạn đo góc tới cầu và đi theo. Sai số la bàn, tay cầm và đi vòng tránh vật cản cộng lại có thể vài độ. Mỗi độ là khoảng 17 m mỗi km. Lệch 5 độ, sau 2 km bạn chạm suối cách cầu khoảng 175 m — nhưng về bên trái hay bên phải?
Đứng ở bờ suối trong rừng rậm, không thấy cầu, bạn phải đoán. Đoán sai là đi xa thêm, mất thời gian, có khi xa dần. Đây là tình huống mà dân định hướng khắp nơi đều gặp.
Cách làm
- Đo góc thẳng tới cầu, ví dụ 180 độ.
- Cố ý cộng hoặc trừ một góc đủ lớn, thường 5–10 độ tuỳ khoảng cách và độ khó địa hình. Chọn lệch sang phía đông: đặt la bàn 170 độ.
- Đi theo 170 độ như bình thường.
- Khi chạm suối, bạn chắc chắn đang ở phía đông của cầu (vì đã nhắm lệch đủ nhiều để vượt sai số).
- Rẽ phải (về phía tây), đi dọc bờ suối tới cầu.
Bạn đi thêm một đoạn dọc suối, nhưng đổi lại được sự chắc chắn. Thường thì tổng thời gian còn ngắn hơn so với đoán mò.
Chọn lệch bao nhiêu độ
| Khoảng cách tới "đường đón" | Địa hình | Góc lệch gợi ý | Ước điểm chạm (lệch khỏi đích) |
|---|---|---|---|
| Dưới 500 m | Rừng thưa | 5° | ~40 m |
| 500 m – 1 km | Rừng thường | 5–8° | ~90–140 m |
| 1–2 km | Rừng rậm, sương | 8–10° | ~280–350 m |
| Trên 2 km | Bất kỳ | Nên chia chặng qua mốc trung gian | — |
Đây là con số tham khảo. Nguyên tắc: góc lệch phải lớn hơn sai số bạn có thể mắc. Người mới, địa hình khó thì lệch nhiều hơn. Đừng lệch quá ít — lệch 2 độ mà sai số thật là 5 độ thì vẫn có thể chạm sai phía.
Chọn lệch về phía nào
Không phải lúc nào lệch trái hay phải cũng như nhau. Hãy chọn phía có lợi:
- Phía có đường đi dễ dọc theo đường đón: ví dụ một bờ suối có lối mòn, bờ kia là vách.
- Phía mà sau đích còn có mốc chặn: nếu lỡ đi quá cầu về phía tây sẽ gặp thác hoặc hợp lưu, bạn biết ngay mình đã quá.
- Tránh phía có nguy hiểm: vách đá, đầm lầy, khu vực cấm.
- Xuôi dòng hay ngược dòng: đi dọc suối xuôi dòng thường dễ hơn, nhưng cẩn thận khe hẹp có thác.
"Đường đón" và "mốc chặn": hai người bạn của aiming off
Aiming off chỉ dùng được khi đích nằm trên hoặc cạnh một đường đón (handrail hoặc catching feature) — một vật dài, dễ nhận ra, không thể đi ngang qua mà không biết: con suối, con đường, đường điện, bìa rừng, bờ hồ, hàng rào. Không có đường đón, mẹo này vô dụng.
Mốc chặn (backstop) là một vật nằm phía sau đích, báo cho biết mình đã đi quá: một con đường lớn chắn ngang, một con sông lớn. Vận động viên định hướng thể thao luôn tìm mốc chặn trên bản đồ trước khi chạy một chặng dài. Có mốc chặn, sai lầm lớn nhất bạn có thể mắc chỉ là đi quá một chút rồi quay lại.
Ví dụ ngoài định hướng thể thao
Về xe sau khi đi rừng
Bạn đỗ xe ở một bãi đất trên con đường đất chạy bắc – nam, rồi đi vào rừng phía tây. Khi về, thay vì nhắm thẳng về bãi xe, hãy nhắm lệch hẳn về phía bắc. Khi ra tới đường, bạn chỉ cần rẽ phải (về nam) là gặp xe.
Tìm lại lối mòn
Bạn rời lối mòn để lên một mỏm đá ngắm cảnh. Khi quay lại, nhắm lệch về phía đầu lối mòn đã đi qua. Chạm lối mòn, bạn biết mình ở phía nào của chỗ đã rời.
Đi trong sương mù trên đồi cỏ
Ở các đồi cỏ cao nguyên khi sương xuống, tầm nhìn chỉ vài chục mét. Muốn về đến con đường mòn chính, aiming off giúp không đi dọc song song với nó mà không chạm.
Khi không nên dùng
- Đích là một điểm đơn độc, không nằm trên đường dài nào (một tảng đá giữa rừng). Lúc đó dùng mốc tấn công: tìm một mốc lớn gần đích, đi tới mốc đó trước, rồi đo góc ngắn từ đó tới đích.
- Đường đón không chắc chắn: suối mùa có thể cạn khô, đường mòn có thể mất dấu.
- Khoảng cách quá xa: sai số tích luỹ lớn, nên chia chặng.
Câu hỏi thường gặp
Aiming off là gì?
Là cố ý nhắm lệch sang một bên khi đích nằm trên một đường dài như suối hay con đường. Khi chạm đường đó, bạn biết chắc đích nằm về phía nào để rẽ đi tiếp.
Nên nhắm lệch bao nhiêu độ?
Thường 5–10 độ, tuỳ khoảng cách và độ khó địa hình. Góc lệch phải lớn hơn sai số có thể mắc, người mới và rừng rậm thì lệch nhiều hơn.
Đường đón là gì?
Là một vật dài dễ nhận ra mà bạn không thể đi ngang qua mà không biết, như con suối, con đường, đường điện, bìa rừng. Aiming off chỉ dùng được khi đích nằm trên một đường đón như vậy.
Mốc chặn trong định hướng là gì?
Là vật nằm phía sau đích, báo cho bạn biết mình đã đi quá, như một con đường lớn hay con sông chắn ngang. Có mốc chặn thì sai lầm lớn nhất chỉ là đi quá một chút rồi quay lại.
Đích là một điểm đơn lẻ giữa rừng thì làm sao?
Dùng mốc tấn công: chọn một mốc lớn dễ tìm gần đích, đi tới đó trước, rồi đo góc và đếm bước một chặng ngắn từ mốc tới đích.