"Tay vịn" (handrail) là bất kỳ vật dài, liên tục, dễ nhận ra mà bạn có thể đi dọc theo như vịn tay vào lan can: con đường, bờ kênh, hàng cột điện, bờ ruộng, bìa rừng, sống núi, bờ hồ. Đi theo tay vịn, bạn không thể đi vòng tròn, không cần nhìn la bàn liên tục, và luôn biết mình đang ở trên một đường có trên bản đồ. Đây là kỹ thuật đơn giản mà hiệu quả nhất của người tìm đường.
Vì sao tay vịn quan trọng
Đi băng qua vùng không có mốc đòi hỏi la bàn, đếm bước và tập trung cao. Còn đi dọc tay vịn thì gần như "tự lái": đường dẫn bạn đi. Việc của bạn chỉ còn là biết khi nào rời tay vịn. Vận động viên định hướng thể thao chọn tuyến dựa trên tay vịn càng nhiều càng tốt, kể cả khi tuyến dài hơn đường thẳng, vì nó nhanh hơn và ít lỗi hơn.
Khi bị lạc, tay vịn càng quý: nếu bạn biết có một tay vịn lớn (con đường, con sông) nằm về một phía, đi tới đó rồi bám theo là cách tự thoát ra an toàn và có kiểm soát.
Các loại tay vịn thường gặp ở Việt Nam
| Tay vịn | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đường bê tông, đường đất liên thôn | Dễ đi, dẫn tới dân cư | Đường mới có thể chưa có trên bản đồ |
| Hàng cột điện, đường dây cao thế | Thẳng, nhìn thấy từ xa, hành lang thường được phát quang | Không đứng ngay dưới dây khi đo la bàn; đường dây vượt núi qua chỗ dốc |
| Bờ ruộng, bờ kênh mương | Phổ biến ở đồng bằng, trung du | Mạng lưới chằng chịt, dễ rẽ nhầm |
| Bìa rừng, ranh nương | Rõ từ xa | Thay đổi theo năm, theo mùa vụ |
| Sống núi | Thoáng, nhìn được xa | Có thể rẽ nhánh |
| Suối, sông | Luôn dẫn xuống thấp | Thác, vách, lũ |
| Bờ biển, bờ hồ | Không thể nhầm | Mũi đá, cửa sông chắn ngang |
| Đường ống nước, hàng rào ranh giới | Liên tục | Có thể dẫn vào khu vực cấm |
Cách dùng tay vịn khi lập kế hoạch
- Tìm trên bản đồ các vật dài nối gần điểm đi và điểm đến.
- Chọn tuyến bám tay vịn càng lâu càng tốt, chấp nhận đi xa hơn một chút.
- Xác định điểm rời tay vịn: một ngã ba, một khúc quanh, một cây cầu — "điểm tấn công" để từ đó đi chặng ngắn bằng la bàn tới đích.
- Tìm mốc chặn: thứ gì báo cho biết mình đã đi quá điểm rời (một con suối chắn ngang, một ngã tư).
Ví dụ: muốn đến một thác nước nằm trong rừng cách đường điện 300 m. Đi theo đường điện cho đến cột thứ mấy, hoặc đến chỗ đường điện vượt một con suối, rồi rẽ vào theo la bàn 300 m. Nếu đi quá mà gặp một con đường đất cắt ngang, biết là đã quá.
Cách dùng tay vịn khi bị lạc
Khi không biết chính xác mình ở đâu, hãy hỏi: có tay vịn lớn nào chắc chắn nằm về một phía của vùng này không? Ví dụ: "Cả khu rừng này nằm phía tây con đường quốc lộ chạy bắc – nam." Vậy đi về phía đông (theo mặt trời buổi sáng, la bàn) chắc chắn sẽ gặp đường. Bạn không cần biết mình ở đâu, chỉ cần biết hướng tới tay vịn.
Kết hợp với kỹ thuật cố ý lệch hướng (aiming off): nếu bãi xe nằm trên con đường đó, hãy nhắm lệch hẳn về một phía, để khi chạm đường bạn biết phải rẽ trái hay phải.
Lưu ý an toàn: đi tới tay vịn chỉ khi khoảng cách hợp lý, còn nhiều thời gian, địa hình giữa không quá hiểm trở. Nếu không, hãy cân nhắc ở yên.
Bẫy của tay vịn
- Nhầm tay vịn: hai con đường đất giống nhau, hai đường dây điện song song. Kiểm tra bằng hướng chạy và các mốc dọc đường.
- Tay vịn rẽ nhánh: bờ ruộng, đường mòn, sống núi đều có nhánh. Ở mỗi chỗ chia nhánh, dừng lại và đối chiếu.
- Tay vịn mất dấu: lối mòn mờ dần rồi tan vào cỏ; bìa rừng đã bị phát thành nương. Khi tay vịn biến mất, quay về điểm cuối còn chắc chắn.
- Tay vịn dẫn vào nguy hiểm: đường dây điện vượt qua vách đá, suối dẫn xuống thác. Tay vịn cho hướng, không cho bảo đảm an toàn.
Tay vịn ở thành phố
Trong đô thị, tay vịn là đại lộ, đường ray tàu, bờ sông, đường trên cao, bờ hồ lớn. Khi lạc trong một mê cung ngõ ngách, hãy đi ra đường lớn gần nhất rồi bám theo nó — đường lớn có biển tên, có người để hỏi, có xe để gọi. Ở Hà Nội, những người mới đến hay dùng các trục lớn và hồ làm mốc; ở TP.HCM, sông Sài Gòn và các đại lộ lớn là tay vịn quen thuộc.
Tập dùng tay vịn
Lần sau đi bộ ở một khu đồi gần nhà, hãy thử lập tuyến chỉ dùng tay vịn: đường mòn, đường điện, bờ suối. Đánh dấu trên bản đồ các điểm chuyển từ tay vịn này sang tay vịn khác. Khi đi, chỉ nhìn bản đồ ở các điểm chuyển. Bạn sẽ ngạc nhiên thấy mình nhìn bản đồ ít hơn hẳn mà vẫn không lạc.
Câu hỏi thường gặp
Tay vịn trong tìm đường là gì?
Là vật dài, liên tục, dễ nhận ra mà bạn có thể đi dọc theo, như con đường, hàng cột điện, bờ ruộng, bìa rừng, sống núi, bờ suối. Đi theo tay vịn giúp không đi vòng tròn và luôn biết mình ở trên một đường có trên bản đồ.
Đi theo đường điện có an toàn không?
Hành lang đường điện thường được phát quang, thẳng và dễ thấy nên là tay vịn tốt. Tuy nhiên đường dây có thể vượt qua chỗ rất dốc, nên vẫn phải quan sát địa hình và không đứng ngay dưới dây khi dùng la bàn.
Bị lạc thì dùng tay vịn thế nào?
Nghĩ xem có tay vịn lớn nào chắc chắn nằm về một phía, như quốc lộ hay con sông. Đi về phía đó một cách an toàn, chạm tới rồi bám theo nó để ra khu dân cư.
Bẫy khi đi theo tay vịn là gì?
Dễ nhầm hai đường giống nhau, tay vịn rẽ nhánh hoặc mất dấu, và có thể dẫn vào chỗ nguy hiểm như vách đá, thác nước. Hãy dừng lại đối chiếu ở mỗi chỗ chia nhánh.
Ở thành phố tay vịn là gì?
Là đại lộ, đường ray, bờ sông, bờ hồ lớn, đường trên cao. Khi lạc trong ngõ ngách, hãy ra đường lớn gần nhất rồi bám theo nó để dễ tìm biển tên đường và hỏi người.