Tín hiệu cầu cứu tốt nhất là thứ tạo ra sự khác thường giữa thiên nhiên: âm thanh lặp theo nhịp (còi ba tiếng), ánh sáng loé (gương, đèn pin), màu sắc tương phản (áo đỏ, cam, vàng trải trên chỗ trống) và hình dạng thẳng góc (chữ V, chữ X lớn trên mặt đất). Một chiếc còi nhựa giá rẻ nghe được xa hơn nhiều so với tiếng gào, và không làm bạn khản giọng, mất sức.
Còi: món đồ cứu hộ rẻ nhất
Tiếng người gọi trong rừng tắt rất nhanh, chỉ nghe được vài chục đến trăm mét tuỳ địa hình, và sau vài giờ bạn sẽ khản giọng. Tiếng còi cao, sắc, đi xa hơn đáng kể, tốn rất ít sức. Nhiều ba lô đi bộ có sẵn còi gắn ở quai ngực.
- Ba tiếng còi liên tiếp, nghỉ, lặp lại là tín hiệu cầu cứu được hiểu rộng rãi. Quy tắc "ba của bất cứ thứ gì" (ba tiếng, ba đốm sáng, ba đống lửa) là quy ước phổ biến.
- Ở vùng núi châu Âu còn có "tín hiệu cầu cứu núi quốc tế": sáu tiếng (còi hoặc đèn) trong một phút, nghỉ một phút, lặp lại; người nghe thấy đáp lại ba tiếng mỗi phút.
- Thổi theo giờ cố định, ví dụ mỗi 10–15 phút, đặc biệt khi nghe tiếng người hoặc tiếng máy bay trực thăng.
Gương: nhìn thấy từ rất xa
Một tia nắng phản chiếu từ gương có thể được thấy từ khoảng cách rất xa trong ngày nắng trong, xa hơn nhiều so với một người mặc áo sáng màu. Đây là lý do gương tín hiệu có mặt trong túi cứu sinh của phi công, thuỷ thủ. Nắp la bàn có gương, mặt kính đồng hồ, màn hình điện thoại tắt, thậm chí đáy lon nhôm đánh bóng đều dùng được.
Cách ngắm gương
- Giơ một tay ra trước, xoè hai ngón tay hình chữ V, "kẹp" mục tiêu (máy bay, đỉnh đồi có người) giữa hai ngón.
- Tay kia cầm gương sát mặt, nghiêng để vệt sáng phản chiếu rơi lên hai ngón tay.
- Lắc nhẹ gương để vệt sáng quét qua lại giữa hai ngón — tia sáng sẽ đi về phía mục tiêu và nhấp nháy, dễ gây chú ý.
Không chiếu thẳng vào mắt phi công quá lâu; quét qua lại là đủ.
Màu sắc và vật đặt trên mặt đất
Từ trên cao nhìn xuống, rừng nhiệt đới là một biển xanh. Một mảnh áo mưa cam, một tấm bạt đỏ, chiếc áo vàng trải ra ở khoảng trống, bờ suối hay đỉnh đồi trọc nổi bật hẳn lên. Màu tự nhiên hiếm có (cam, đỏ tươi, vàng chanh, xanh dương sáng) tốt hơn màu xanh rêu hay nâu.
Ký hiệu mặt đất đối không theo quy ước hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) mà đội cứu hộ hiểu:
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| V | Cần giúp đỡ |
| X | Cần hỗ trợ y tế |
| Mũi tên | Chúng tôi đi theo hướng này |
| N | Không |
| Y | Có |
Ký hiệu nên lớn, mỗi nét dài vài mét, xếp bằng đá, cành cây, quần áo, hoặc cào trên cát. Đường thẳng và góc vuông là thứ hiếm thấy trong tự nhiên nên rất dễ nhận ra.
Tín hiệu bằng cơ thể với trực thăng
Hai tay giơ cao chéo lên thành hình chữ Y nghĩa là "có, cần giúp". Một tay giơ lên, một tay buông xuống chéo (hình chữ N) nghĩa là "không, không cần". Đừng vẫy tay lung tung kiểu chào hỏi — từ trên cao, nó có thể bị hiểu là bạn ổn.
Ánh sáng ban đêm
- Đèn pin, đèn đội đầu: chớp ba lần, nghỉ, lặp lại. Nhiều đèn có chế độ nhấp nháy SOS.
- Đèn màn hình điện thoại: dùng tiết kiệm, vì pin quý hơn ánh sáng.
- Que phát sáng: buộc vào dây quay vòng tròn tạo vòng sáng dễ thấy.
Lửa và khói: cẩn thận
Lửa và khói là tín hiệu cổ điển, ba đống lửa xếp tam giác là tín hiệu cầu cứu được biết đến rộng rãi. Nhưng trong mùa khô ở rừng Việt Nam, đốt lửa có thể gây cháy rừng, một thảm hoạ lớn hơn nhiều so với việc bị lạc, và cũng có thể vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy rừng. Chỉ đốt lửa khi thật cần, ở chỗ đất trống, đã dọn sạch lá khô, có nước dập, và không để lửa không có người trông. Mùa mưa, trong rừng ẩm, việc nhóm lửa lại rất khó. Đừng coi lửa là tín hiệu chính.
Dấu vết cho người đi tìm
Nếu bạn quyết định di chuyển, hãy để lại dấu: mũi tên bằng cành, dải vải buộc ở độ cao ngang mắt, mảnh giấy ghi giờ và hướng đi buộc vào cây. Đội tìm kiếm được huấn luyện để tìm dấu vết; giúp họ bằng cách để dấu rõ ràng.
Bộ tín hiệu tối thiểu nên có khi đi rừng
- Một chiếc còi.
- Một gương nhỏ (hoặc la bàn có gương).
- Một đèn đội đầu với pin dự phòng.
- Một áo mưa hoặc túi chống nước màu sáng.
- Điện thoại sạc đầy và sạc dự phòng.
Tổng cộng nặng chưa tới vài trăm gram, và mỗi món còn có công dụng khác trong chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Tín hiệu cầu cứu bằng còi là gì?
Phổ biến nhất là ba tiếng còi liên tiếp, nghỉ, rồi lặp lại. Ở vùng núi châu Âu còn có tín hiệu sáu tiếng mỗi phút, người nghe đáp lại ba tiếng mỗi phút.
Dùng gương phát tín hiệu thế nào?
Xoè hai ngón tay hình chữ V kẹp mục tiêu, cầm gương sát mặt nghiêng cho vệt sáng rơi lên hai ngón, rồi lắc nhẹ cho vệt sáng quét qua lại. Tia sáng sẽ nhấp nháy về phía mục tiêu.
Chữ V và chữ X trên mặt đất nghĩa là gì?
Theo quy ước tín hiệu mặt đất đối không, chữ V nghĩa là cần giúp đỡ, chữ X nghĩa là cần hỗ trợ y tế. Nên xếp thật lớn bằng đá, cành cây hoặc quần áo ở chỗ trống.
Ra hiệu với trực thăng thế nào?
Giơ hai tay chéo lên cao thành chữ Y nghĩa là cần giúp. Một tay lên, một tay xuống nghĩa là không cần. Không vẫy tay kiểu chào vì dễ bị hiểu là bạn vẫn ổn.
Có nên đốt lửa làm tín hiệu trong rừng không?
Chỉ khi thật cần và ở chỗ đất trống đã dọn sạch lá khô, có nước dập. Mùa khô đốt lửa trong rừng có nguy cơ gây cháy rừng, nên ưu tiên còi, gương, đèn và màu sắc.