La bàn trên điện thoại tin được ở mức "chỉ hướng đại khái" nếu đã hiệu chỉnh và cầm xa kim loại; sai số thường gặp vài độ, nhưng có lúc lệch hàng chục độ mà máy không báo. Nó dùng cảm biến từ trường (magnetometer) chứ không dùng GPS, nên vẫn chạy khi mất sóng. Hợp làm công cụ dự phòng hoặc kiểm tra nhanh; với chuyến đi rừng núi, vẫn nên mang một la bàn kim.
Điện thoại "biết" hướng bằng cách nào
Bên trong điện thoại có một con chip đo từ trường theo ba trục. Từ trường Trái Đất có hướng, chip đo được hướng đó, và phần mềm tính ra đâu là bắc từ. Để biết máy đang nghiêng thế nào, phần mềm dùng thêm cảm biến gia tốc và con quay hồi chuyển. Ghép ba thứ lại, máy biết mặt trên của nó đang chỉ hướng nào kể cả khi bạn không cầm phẳng.
Nếu bật chế độ "bắc thật", máy lấy vị trí của bạn (từ GPS hoặc mạng) rồi tra mô hình từ trường để cộng trừ độ lệch từ. Vì vậy hai chế độ có thể chênh nhau một ít.
Lưu ý: GPS không cho biết hướng bạn đang quay mặt. Nó chỉ suy ra hướng di chuyển khi bạn đã đi được một đoạn. Đứng yên, mũi tên hướng trên bản đồ là do la bàn điện tử, không phải GPS.
Vì sao la bàn điện thoại dễ lệch
- Nhiễu ngay trong máy: loa, mô-tơ rung, các linh kiện kim loại nằm sát cảm biến. Nhà sản xuất bù trừ bằng phần mềm, nhưng không hoàn hảo.
- Vỏ có nam châm: vỏ ví gập, đế sạc không dây gắn nam châm, giá đỡ ô tô hút nam châm có thể làm lệch rất nhiều. Một số nhà sản xuất cảnh báo điều này trong tài liệu hướng dẫn.
- Môi trường: trong ô tô, cạnh xe máy, trong nhà bê tông, gần lan can sắt.
- Chưa hiệu chỉnh: sau khi rơi, sau khi để gần nam châm, hoặc đơn giản là lâu ngày.
Hiệu chỉnh: động tác hình số 8
Hầu hết điện thoại hiệu chỉnh la bàn bằng cách xoay máy theo nhiều hướng để cảm biến "thấy" từ trường từ mọi phía. Động tác quen thuộc là cầm máy vẽ hình số 8 nằm ngang trong không khí vài lần, hoặc xoay máy quanh cả ba trục. Một số ứng dụng hiện hình quạt mờ quanh mũi tên vị trí: quạt càng rộng thì máy càng không chắc về hướng, và đó là lúc nên hiệu chỉnh.
Hiệu chỉnh ngoài trời, cách xa xe cộ và kim loại. Hiệu chỉnh trong ô tô thì chỉ "dạy" máy một từ trường sai.
So sánh với la bàn kim
| Tiêu chí | La bàn kim | La bàn điện thoại |
|---|---|---|
| Cần pin | Không | Có |
| Chạy khi mất sóng | Có | Có (cảm biến không cần sóng) |
| Độ chính xác khi tốt | Vài độ (đế trong), 1–2 độ (có gương) | Vài độ |
| Báo khi sai | Không, nhưng dễ tự kiểm tra | Đôi khi có (quạt rộng), nhiều khi không |
| Dùng trực tiếp trên bản đồ giấy | Rất tiện | Bất tiện |
| Chịu nước, rơi, nóng lạnh | Tốt | Tuỳ máy |
| Thông tin kèm theo | Không | Toạ độ, độ cao, bản đồ |
Thử độ tin cậy của máy bạn
- Ra một con đường thẳng, biết hướng trên bản đồ (hoặc dùng hướng của một sân bóng, một đường băng).
- Hiệu chỉnh máy ngoài trời.
- Đứng giữa đường, cầm máy phẳng, mặt trên chĩa dọc đường. Đọc số độ.
- Tháo vỏ (nếu vỏ có nam châm) và đọc lại.
- So với hướng thật. Làm vài lần ở vài nơi.
Nếu máy lệch dưới 5 độ ổn định, nó đủ dùng làm dự phòng. Nếu lệch thất thường, hoặc thay đổi lớn khi bỏ vỏ, hãy biết điều đó trước khi lên núi.
Dùng la bàn điện thoại cho khôn ngoan
- Dùng nó để kiểm tra chéo với la bàn kim, mặt trời, địa hình — không làm nguồn duy nhất.
- Tắt bớt pin: la bàn và GPS ngốn pin; bật chế độ máy bay khi không cần gọi, nhưng nhớ GPS vẫn có thể chạy ở chế độ máy bay trên nhiều máy.
- Khi gửi vị trí cầu cứu, gửi toạ độ chứ không phải "em đang đi hướng tây bắc".
- Nếu hướng trên màn hình nhảy lung tung khi bạn đứng yên, ngừng tin ngay.
Đồng hồ thông minh và máy GPS cầm tay
Đồng hồ thể thao và máy GPS chuyên dụng cũng dùng cảm biến từ, thường được hiệu chỉnh tốt hơn và có nút la bàn riêng. Một số máy có chế độ "khoá hướng": đặt một góc, máy rung khi bạn lệch. Rất tiện trong sương mù. Nhưng nguyên tắc vẫn như điện thoại: hiệu chỉnh, tránh kim loại, có phương án dự phòng không cần pin.
Câu hỏi thường gặp
La bàn điện thoại có cần sóng hay GPS không?
Không. La bàn điện thoại dùng cảm biến từ trường trong máy nên vẫn chạy khi mất sóng. GPS chỉ cần khi bạn bật chế độ bắc thật để máy tự tính độ lệch từ.
La bàn điện thoại chính xác đến đâu?
Khi đã hiệu chỉnh và cầm xa kim loại, sai số thường vài độ. Nhưng gần nam châm, trong xe hay khi chưa hiệu chỉnh, máy có thể lệch hàng chục độ mà không báo.
Hiệu chỉnh la bàn điện thoại thế nào?
Ra ngoài trời, cách xa xe cộ và kim loại, cầm máy vẽ hình số 8 hoặc xoay máy quanh các trục vài lần theo hướng dẫn của ứng dụng. Làm lại khi thấy hình quạt chỉ hướng rộng ra hoặc mũi tên nhảy lung tung.
Vỏ điện thoại có nam châm có ảnh hưởng la bàn không?
Có. Nam châm trong vỏ ví, vỏ hút giá đỡ hoặc phụ kiện sạc có thể làm la bàn lệch nhiều. Muốn đo chính xác nên tháo vỏ ra.
Đi rừng có cần mang la bàn kim khi đã có điện thoại không?
Nên mang. La bàn kim không cần pin, chịu va đập và dùng trực tiếp trên bản đồ giấy, làm phương án dự phòng khi điện thoại hết pin, hỏng hoặc chỉ sai.