Lạc trong sương mù hay khi trời tối, nguyên tắc số một là đi chậm lại hoặc dừng hẳn, vì nguy hiểm lớn nhất lúc này không phải lạc mà là ngã: vực, vách, suối, rễ cây. Nếu đang trên lối mòn rõ và có đèn, có thể đi tiếp thật chậm; nếu đã rời lối mòn, hãy tìm chỗ an toàn gần nhất, giữ ấm, và chờ sương tan hoặc trời sáng.
Sương mù: mất mốc trong vài phút
Ở vùng núi phía Bắc và cao nguyên Việt Nam, sương có thể kéo đến rất nhanh, nhất là chiều muộn và sáng sớm mùa đông, xuân. Những cung đường nổi tiếng với "biển mây" cũng là nơi tầm nhìn có thể giảm xuống vài chục mét trong thời gian ngắn. Trên đồi cỏ trống, khi sương xuống, mọi hướng trông như nhau; người đi rất dễ đi vòng tròn mà không biết.
Làm gì khi sương bắt đầu xuống
- Xác định vị trí ngay khi còn thấy mốc: nhìn quanh, ghi nhớ hướng đường mòn, hướng về.
- Đo một góc la bàn về điểm an toàn (lối mòn chính, nơi dựng lều, đường xuống) trước khi mốc biến mất.
- Tụm nhóm lại: cả nhóm đi sát nhau, đếm người thường xuyên. Người đầu và người cuối có đèn hoặc áo sáng màu.
- Bám lối mòn: đừng tìm đường tắt. Lối mòn trong sương là sợi dây cứu sinh.
Khi đã mất hướng trong sương
- Dừng lại. Sương ở vùng núi thường thay đổi trong vài giờ; có lúc tan, có lúc dày thêm.
- Nếu có la bàn và góc đã đo, đi theo kỹ thuật một người đứng, một người đi trước làm mốc.
- Nếu không có la bàn, không thấy lối mòn: tìm chỗ khuất gió, mặc thêm áo, chờ.
- Lắng nghe: tiếng suối, tiếng xe, tiếng người có thể giúp định hướng, nhưng âm thanh trong sương và trong núi dội lại, dễ đánh lừa hướng.
Trời tối: thế giới thu nhỏ bằng vòng đèn
Trong rừng, trời tối nhanh hơn ngoài trống rất nhiều. Ở vùng núi Việt Nam mùa đông, rừng có thể tối gần hết từ khoảng 17 giờ. Khi tối, bạn mất hết mốc xa, chỉ còn thấy vòng sáng nhỏ của đèn. Việc tìm đường gần như chỉ còn là bám lối mòn.
Nếu có đèn và đang trên lối mòn rõ
- Có thể đi tiếp, chậm, bước ngắn, dò từng bước, nhất là đoạn xuống dốc.
- Dùng đèn đội đầu để rảnh tay; gậy leo núi giúp dò đường và giữ thăng bằng.
- Dừng lại ở mỗi ngã ba để chắc mình theo đúng nhánh.
- Tiết kiệm pin: chế độ sáng vừa, tắt khi nghỉ.
Nếu không có đèn hoặc đã rời lối mòn
- Dừng lại. Đi trong bóng tối không đèn ở rừng núi là cực kỳ nguy hiểm.
- Tìm chỗ bằng phẳng gần nhất, không phải đáy khe (lũ), không dưới cây chết, không sát mép dốc.
- Mặc hết áo, ngồi lên ba lô hoặc lá khô, ôm gối giữ nhiệt. Nhóm đông thì ngồi sát nhau.
- Phát tín hiệu định kỳ nếu có còi.
- Chờ sáng. Một đêm lạnh khó chịu nhưng hiếm khi gây hại nếu bạn khô ráo và không bị thương; một cú ngã trong đêm có thể nghiêm trọng hơn nhiều.
Mắt người trong bóng tối
Mắt cần khoảng 20–30 phút trong tối để thích nghi gần hoàn toàn. Mỗi lần nhìn thẳng vào đèn trắng sáng là mất phần lớn sự thích nghi. Mẹo:
- Dùng chế độ đèn đỏ (nhiều đèn đội đầu có), vì ánh đỏ ít làm mất thích nghi hơn.
- Khi cần nhìn vật mờ, nhìn lệch sang bên một chút thay vì nhìn thẳng — vùng rìa võng mạc nhạy sáng yếu tốt hơn.
- Khi đèn của người khác chiếu vào, nhắm một mắt để giữ thích nghi cho mắt kia.
Những nguy hiểm ban đêm hay bị đánh giá thấp
| Nguy hiểm | Cách giảm |
|---|---|
| Ngã, trượt chân | Đi chậm, bước ngắn, dừng khi không chắc |
| Mất nhiệt (nhất là áo ướt mồ hôi, mưa) | Thay áo khô nếu có, áo mưa chắn gió, ngồi tách khỏi đất |
| Lũ quét khi mưa đầu nguồn | Không ngủ, ngồi ở lòng suối, bãi bồi thấp |
| Rắn, côn trùng | Soi đèn chỗ đặt tay chân, đi giày kín |
| Tách nhóm | Đếm người thường xuyên, không ai đi riêng |
Phòng trước: không để bị tối giữa đường
- Biết giờ mặt trời lặn của ngày đi và vùng đi.
- Đặt giờ quay đầu đủ sớm, tính cả thời gian xuống núi.
- Luôn mang đèn đội đầu và pin dự phòng, kể cả khi định đi "chỉ nửa ngày".
- Mang áo ấm và áo mưa, kể cả khi trời sáng nắng.
- Xem dự báo thời tiết, đặc biệt dự báo sương mù và mưa ở vùng núi.
Câu hỏi thường gặp
Lạc trong sương mù thì làm gì?
Dừng lại hoặc đi thật chậm, bám sát lối mòn, tụm nhóm và đếm người thường xuyên. Nếu đã mất hướng và không có la bàn, tìm chỗ khuất gió, mặc ấm và chờ sương tan.
Trời tối trong rừng có nên đi tiếp không?
Chỉ nên đi tiếp nếu có đèn và đang trên lối mòn rõ, và phải đi chậm. Nếu không có đèn hoặc đã rời lối mòn, hãy dừng ở chỗ an toàn gần nhất và chờ sáng.
Vì sao đi trong đêm ở rừng núi nguy hiểm?
Vì bạn không thấy vực, vách, suối và rễ cây, dễ ngã và bị thương, đồng thời mất hết mốc để định hướng. Ngoài ra còn có nguy cơ mất nhiệt, tách nhóm và rắn rết.
Ánh đèn đỏ có tác dụng gì?
Ánh đỏ ít làm mất khả năng thích nghi bóng tối của mắt so với đèn trắng. Nhờ vậy khi tắt đèn bạn vẫn nhìn được xung quanh tốt hơn.
Qua đêm ngoài trời khi bị lạc cần lưu ý gì?
Chọn chỗ bằng phẳng, không ở đáy khe hay bãi bồi thấp vì có thể có lũ, không dưới cây chết. Mặc hết áo, ngồi tách khỏi đất ẩm, ngồi sát nhau nếu đi nhóm và phát tín hiệu định kỳ.