Ôm một cái cây: dạy trẻ ở yên khi bị lạc ngoài thiên nhiên

"Ôm một cái cây" (Hug-a-Tree) là cách dạy trẻ một quy tắc duy nhất khi bị lạc ngoài thiên nhiên: chọn một cái cây, ở ngay cạnh nó, không đi đâu cả, cho tới khi người lớn tìm thấy. Chương trình này ra đời ở Mỹ năm 1981, sau một vụ trẻ lạc đáng tiếc, và đến nay vẫn được nhiều tổ chức tìm kiếm cứu nạn dùng để dạy trẻ. Quy tắc đơn giản đến mức bé 4–5 tuổi cũng làm theo được, và nó giúp người tìm kiếm tìm thấy bé nhanh hơn rất nhiều.

Câu chuyện ra đời

Năm 1981, ở bang California, một cậu bé chín tuổi tên Jimmy Beveridge bị lạc khi cắm trại cùng gia đình. Cậu bé đi lang thang trong rừng, và khi được tìm thấy thì đã quá muộn. Sau đó, mẹ cậu bé cùng Ab Taylor, một chuyên gia lần dấu vết từng làm việc trong lực lượng tuần tra biên giới Mỹ và tham gia nhiều cuộc tìm kiếm, lập ra chương trình "Hug-a-Tree and Survive" để dạy trẻ em cách ở yên và giữ an toàn khi lạc. Chương trình được chia sẻ rộng rãi qua trường học, hội hướng đạo và các đội tìm kiếm cứu nạn.

Vì sao "ở yên" lại quan trọng với trẻ

• Trẻ đi nhanh và đi xa hơn người lớn tưởng, nhất là khi sợ.
• Trẻ thường không biết mình đang lạc cho đến khi đã đi khá xa.
• Trẻ có thể trốn vì sợ bị mắng, hoặc sợ người lạ, kể cả người đang đi tìm mình.
• Người đi tìm bắt đầu từ chỗ bé được thấy lần cuối. Bé ở yên gần đó thì được tìm thấy nhanh.

Một cái cây cho bé "việc để làm" thay vì chạy lung tung, và cảm giác có một "người bạn" bên cạnh.

Những điều chương trình dạy trẻ

1. Ôm một cái cây và ở yên: chọn một cái cây (hoặc tảng đá, cột mốc) gần chỗ nhận ra mình lạc, ở cạnh nó.
2. Không ai giận con cả: bố mẹ sẽ không mắng, mọi người chỉ muốn tìm thấy con. Điều này quan trọng để bé không trốn.
3. Trả lời khi nghe gọi: người đi tìm là người tốt, dù con không quen họ. Hét to "Con ở đây!" hoặc thổi còi.
4. Mang theo còi: thổi còi ít tốn sức hơn hét, và nghe được xa hơn.
5. Giữ ấm và khô: mang theo một túi ni lông lớn (loại đựng rác), khoét lỗ cho đầu, trùm lên người như áo mưa (chỉ khoét lỗ cho mặt, không trùm kín đầu).
6. Làm mình to và dễ thấy: khi nghe tiếng trực thăng hoặc tiếng người, ra chỗ trống gần cây, vẫy áo sáng màu.
7. Không trốn vào chỗ kín: hang, bụi rậm, gầm đá làm người đi tìm không thấy bé.

Dạy bé ở nhà thế nào

Nói chuyện trước chuyến đi

Trước mỗi chuyến đi công viên lớn, đi rừng, đi cắm trại, nhắc lại quy tắc bằng giọng bình thường như dặn mang mũ: "Nếu con không thấy bố mẹ đâu, con làm gì?" — "Con ôm một cái cây và đứng yên!".

Tập thật

Ở công viên, khi bố mẹ ở gần, cho bé thực hành: chọn một cái cây, đứng đó, thổi còi khi bố mẹ "gọi". Biến thành hoạt động vui: "Hôm nay con tập làm bạn của cây".

Chuẩn bị đồ cho bé

• Một chiếc còi đeo cổ (dây có khoá an toàn tự bung khi bị kéo mạnh).
• Một túi ni lông lớn gấp nhỏ trong túi áo.
• Áo màu sáng: đỏ, cam, vàng.
• Một ít đồ ăn nhẹ, chai nước nhỏ nếu đi xa.
• Thẻ thông tin có số điện thoại bố mẹ.

Điều chỉnh cho bối cảnh Việt Nam

Quy tắc "ở yên" áp dụng ở mọi nơi: rừng, đồi chè, ruộng bậc thang, bãi biển, khu du lịch sinh thái. Một số điều nên dặn thêm:

• Không đi xuống nước: ao, hồ, suối, bờ biển. Trẻ lạc gần nước là tình huống nguy hiểm nhất.
• Không ở dưới lòng suối, kể cả suối cạn, vì có thể có nước lên khi mưa.
• Ở nơi có người, như khu du lịch, bãi biển: chọn "cái cây" là một chỗ có nhân viên — quầy vé, chòi cứu hộ, cổng — thay vì một cái cây giữa rừng.

Điều bố mẹ không nên làm

• Không hù doạ bằng chuyện rùng rợn để bé sợ mà không dám đi xa. Sợ hãi khiến bé trốn khi bị lạc thay vì trả lời.
• Không mắng khi tìm thấy bé. Ôm bé trước, nói chuyện sau. Nếu bé bị mắng, lần sau bé có thể trốn.
• Không chỉ dạy một lần. Nhắc lại trước mỗi chuyến đi, vì trẻ quên nhanh.