Rogaining là môn định hướng đường dài tính điểm theo đội: các đội từ hai đến năm người có từ 6 đến 24 giờ để tìm càng nhiều trạm càng tốt trên một vùng rộng hàng chục, có khi hàng trăm km², mỗi trạm một số điểm khác nhau, tự chọn thứ tự. Môn này ra đời ở Úc những năm 1970, nổi tiếng với giải 24 giờ chạy xuyên đêm, nhưng phần lớn người tham gia đi bộ chứ không chạy.
Nguồn gốc cái tên
Rogaining bắt đầu ở bang Victoria (Úc) vào thập niên 1970, từ các hoạt động của câu lạc bộ leo núi trường Đại học Melbourne. Tên gọi "rogaine" được ghép từ tên ba người có công đầu: Rod Phillips, Gail Davis và Neil Phillips (Ro-Gai-Ne). Môn này lan sang New Zealand, Bắc Mỹ, châu Âu. Liên đoàn Rogaining Quốc tế được thành lập, và giải vô địch thế giới đầu tiên tổ chức ở Úc năm 1992.
Luật chơi cơ bản
- Đội 2–5 người, phải đi cùng nhau suốt cuộc thi, luôn trong tầm gọi được của nhau. Đây là quy tắc an toàn cốt lõi.
- Thời gian: phổ biến là 24 giờ ở giải lớn; 6, 8, 12 giờ ở giải ngắn hơn, hợp cho người mới.
- Bản đồ phát trước giờ xuất phát, thường vài giờ, để các đội lập kế hoạch tuyến.
- Trạm có điểm khác nhau: thường điểm tỉ lệ với độ khó hoặc khoảng cách từ trại chính — chữ số hàng chục của mã trạm cho biết số điểm (trạm 72 được 70 điểm), tuỳ quy định từng giải.
- Về trễ bị trừ điểm, và quá giới hạn trễ có thể bị loại.
- Trại chính (thường gọi là "hash house") có đồ ăn nóng, nước, chỗ nghỉ; đội có thể quay về giữa chừng rồi đi tiếp.
- Không dùng GPS để định vị ở đa số giải; chỉ bản đồ và la bàn.
Khác định hướng thông thường thế nào
| Tiêu chí | Định hướng cổ điển | Rogaining |
|---|---|---|
| Thời gian | Vài chục phút đến khoảng hai giờ | 6–24 giờ |
| Cá nhân hay đội | Phần lớn cá nhân | Đội 2–5 người |
| Thứ tự trạm | Cố định | Tự chọn |
| Mục tiêu | Nhanh nhất | Nhiều điểm nhất |
| Bản đồ | Rất chi tiết, tỉ lệ lớn | Thường 1:25.000 – 1:50.000, giống bản đồ địa hình |
| Kỹ năng then chốt | Tốc độ và đọc chi tiết | Lập kế hoạch, sức bền, quản lý đội |
Lập kế hoạch: nửa trận đấu diễn ra trước giờ xuất phát
Trong vài giờ trước xuất phát, cả đội ngồi quanh bản đồ, vẽ tuyến. Một vài câu hỏi:
- Đi bao xa được trong thời gian này? Đội đi bộ khoẻ có thể đi 40–60 km trong 24 giờ trên địa hình tốt; đội mới thì ít hơn nhiều.
- Vùng nào nhiều điểm, trạm nào gần nhau? Một cụm trạm điểm thấp nhưng gần nhau có thể đáng hơn một trạm điểm cao ở xa.
- Đi đêm ở đâu? Ban đêm nên đi vùng có tay vịn rõ, trạm dễ tìm; vùng khó đọc để ban ngày.
- Có quay về trại chính giữa chừng không? Nghỉ, ăn nóng, thay tất có thể giúp nửa sau tốt hơn.
- Có phương án cắt ngắn không? Nếu chậm hơn dự kiến, bỏ nhánh nào để về kịp giờ.
Thể lực và tâm lý
Ở giải 24 giờ, sức bền và quản lý cơ thể quan trọng không kém đọc bản đồ: ăn đều đặn, uống đủ, chăm sóc chân để không phồng rộp, giữ ấm khi đêm xuống. Khoảng 3–5 giờ sáng thường là lúc khó nhất — buồn ngủ, lạnh, đầu óc chậm, dễ đọc nhầm bản đồ. Nhiều đội đặt quy tắc: hai người cùng kiểm tra trước mỗi quyết định quan trọng trong đêm.
Tinh thần đồng đội là chìa khoá. Đội đi theo tốc độ người chậm nhất, chia nhau việc đọc bản đồ, cầm la bàn, theo dõi thời gian. Mâu thuẫn trong đội lúc mệt là chuyện thường; đội giỏi là đội biết nói chuyện bình tĩnh khi mệt.
Rogaining có hợp với Việt Nam không
Về địa hình, nhiều vùng đồi núi, cao nguyên có tiềm năng. Nhưng tổ chức một giải rogaining đòi hỏi nhiều thứ: bản đồ tốt của một vùng rộng, sự cho phép của chính quyền và chủ đất, hệ thống an toàn (trạm y tế, liên lạc, đội cứu hộ), và tính đến khí hậu nhiệt đới (nóng ẩm ban ngày, mưa dông, rắn rết, côn trùng). Người muốn thử nên bắt đầu ở giải ngắn 3–6 giờ do đơn vị có kinh nghiệm tổ chức, hoặc tham gia giải ở nước ngoài.
Điểm hay của tinh thần rogaining dùng được ngay: tự lập kế hoạch tuyến theo điểm và thời gian. Một nhóm bạn đi bộ có thể chọn trước năm, sáu điểm thăm quanh một vùng đồi, gán điểm theo độ hấp dẫn, rồi tự quyết định đi những điểm nào cho vừa thời gian và sức — một cách đi bộ dã ngoại thú vị hơn hẳn đi theo một đường cố định.
Câu hỏi thường gặp
Rogaining là gì?
Là môn định hướng đường dài tính điểm theo đội 2–5 người, có từ 6 đến 24 giờ để tìm nhiều trạm nhất trên một vùng rộng, tự chọn thứ tự. Mỗi trạm có số điểm khác nhau.
Tên rogaining từ đâu ra?
Tên được ghép từ tên ba người có công đầu ở Úc là Rod Phillips, Gail Davis và Neil Phillips. Môn này bắt đầu ở bang Victoria vào thập niên 1970.
Rogaining có phải chạy suốt 24 giờ không?
Không. Phần lớn đội đi bộ, chỉ một số đội mạnh chạy một phần. Các đội có thể quay về trại chính để ăn và nghỉ giữa chừng.
Vì sao đội rogaining phải đi cùng nhau?
Vì đây là quy tắc an toàn cốt lõi: các thành viên phải luôn trong tầm gọi được của nhau suốt cuộc thi, nhất là khi đi đêm trên địa hình rộng và xa.
Người mới có nên thử rogaining 24 giờ không?
Nên bắt đầu với giải ngắn khoảng 3–6 giờ do đơn vị có kinh nghiệm tổ chức, để làm quen với lập kế hoạch, đọc bản đồ địa hình và làm việc nhóm trước khi thử cự ly dài.
