Vẽ bản đồ nhà mình cùng con là cách nhẹ nhàng nhất để bé hiểu bản đồ là gì: hình nhìn từ trên xuống, có ký hiệu, có hướng, có tỉ lệ. Chỉ cần một tờ giấy khổ lớn, bút chì, bút màu và chừng một buổi chiều cuối tuần. Bản đồ đầu tiên của bé sẽ méo mó — điều đó hoàn toàn bình thường, và chính những chỗ méo là chỗ để nói chuyện.
Chuẩn bị
- Giấy khổ lớn (A3 hoặc giấy gói quà mặt trắng), giấy kẻ ô vuông nếu bé lớn.
- Bút chì, tẩy, bút màu.
- Một chiếc thước dây hoặc chỉ cần đôi chân để đếm bước.
- La bàn (hoặc la bàn điện thoại) nếu muốn đánh dấu hướng bắc.
- Giấy ghi chú dán được để thử chỗ đặt đồ đạc trước khi vẽ.
Bước 1: bắt đầu từ căn phòng của bé
Đừng vẽ cả ngôi nhà ngay. Phòng của bé là nơi bé biết rõ nhất. Hỏi: "Nếu con là con chim bay trên trần nhà, con sẽ thấy gì?". Vẽ khung phòng là một hình chữ nhật. Đánh dấu cửa ra vào, cửa sổ. Rồi đặt giường, bàn học, tủ bằng những hình chữ nhật nhỏ.
Câu hỏi giúp bé nghĩ: "Cái giường dài hơn hay ngắn hơn cái bàn?", "Cái tủ ở sát tường nào?", "Từ cửa đi vào, cái gì ở bên tay phải?".
Bước 2: đo bằng bước chân
Bé đếm số bước từ tường này sang tường kia, từ cửa tới giường. Nếu phòng dài 8 bước, rộng 6 bước, hình chữ nhật trên giấy cũng nên dài hơn rộng một chút. Với bé lớn hơn, dùng giấy ô vuông: mỗi ô là một bước chân. Đây là bài học đầu tiên về tỉ lệ mà không cần dùng từ "tỉ lệ".
Bước 3: nghĩ ký hiệu và làm bảng chú giải
Thay vì vẽ chi tiết từng đồ vật, cùng bé nghĩ ký hiệu: hình tròn có dấu cộng là đèn, hình vuông có chữ X là cái tủ, hình gợn sóng là bể cá. Vẽ bảng chú giải ở góc giấy. Bé tự nghĩ ký hiệu thì nhớ lâu hơn và hiểu tại sao bản đồ thật cũng có bảng chú giải.
Bước 4: mở rộng ra cả nhà
Khi phòng của bé đã xong, ghép thêm các phòng khác: phòng khách, bếp, nhà vệ sinh, ban công, cầu thang. Nhà nhiều tầng thì mỗi tầng một tờ, vẽ cầu thang ở cùng vị trí trên các tờ để thấy chúng "chồng" lên nhau. Đây là lúc nảy sinh câu hỏi hay: "Phòng của con nằm ngay trên phòng khách à?".
Bước 5: thêm hướng bắc
Dùng la bàn xác định hướng bắc trong nhà, vẽ một mũi tên chữ B (hoặc N) ở góc bản đồ. Hỏi: "Cửa sổ phòng con nhìn ra hướng nào?", "Buổi sáng nắng chiếu vào phòng nào?". Bé sẽ nối được bản đồ với mặt trời, với hướng thật. Ở miền Bắc, nhiều nhà quay hướng nam, có thể là dịp kể cho bé câu "làm nhà hướng nam".
Bước 6: ra ngoài sân, ra đầu ngõ
Với bé lớn hơn, tiếp tục ra sân, ra ngõ: vẽ nhà mình là một ô nhỏ, rồi các nhà hàng xóm, cổng ngõ, cây to, cột điện, đường lớn. Đánh dấu những mốc bé dùng hằng ngày. Sau đó so với bản đồ điện thoại: "Nhà mình đây này, ngõ đây này". Bé sẽ thấy bản đồ của mình và bản đồ "người lớn" giống nhau đến mức nào.
Dùng bản đồ vừa vẽ
| Hoạt động | Bé học được gì |
|---|---|
| Giấu một món quà nhỏ, đánh dấu X trên bản đồ, để bé đi tìm | Đọc vị trí, xoay bản đồ |
| Bé giấu đồ, bố mẹ đi tìm theo bản đồ bé vẽ | Vẽ chính xác để người khác hiểu |
| Vẽ đường đi thoát hiểm khi có cháy | An toàn, nhớ lối ra |
| Đánh dấu chỗ để đồ dùng cá nhân | Tự lập, gọn gàng |
| Vẽ lại bản đồ sau vài tháng, so với bản cũ | Thấy mình tiến bộ |
Hoạt động vẽ đường thoát hiểm rất đáng làm: cùng bé đánh dấu hai lối ra khỏi nhà, chỗ tập trung bên ngoài. Nhiều hướng dẫn phòng cháy cho gia đình khuyến khích làm việc này, và một tấm bản đồ do chính bé vẽ dễ nhớ hơn bất kỳ tờ hướng dẫn nào.
Khi bản đồ của bé "sai"
Bé có thể vẽ cái giường to gấp đôi phòng, quên mất bếp, vẽ cửa ở sai tường. Đừng sửa thay bé. Hãy đi cùng bé đến chỗ đó và hỏi: "Mình đứng đây nhé. Bản đồ của con nói cửa ở đâu?". Bé tự phát hiện và tự sửa sẽ hiểu sâu hơn. Không chấm điểm bản đồ, không so với anh chị. Bản đồ méo nhưng bé tự làm có giá trị hơn bản đồ đẹp do bố mẹ vẽ hộ.
Bản đồ như một kỷ niệm
Hãy giữ lại bản đồ bé vẽ, ghi ngày tháng. Vài năm sau, bé sẽ thích thú khi thấy "bản đồ đầu tiên" của mình. Nhiều gia đình treo nó lên tường như một bức tranh. Đó cũng là lời nhắc rằng tìm đường không bắt đầu từ la bàn hay điện thoại, mà từ việc biết rõ ngôi nhà của chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ bản đồ nhà cùng con bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ căn phòng của bé vì đó là nơi bé biết rõ nhất. Vẽ khung phòng nhìn từ trên xuống, đánh dấu cửa, cửa sổ rồi đặt đồ đạc bằng các hình đơn giản.
Làm sao dạy trẻ về tỉ lệ khi vẽ bản đồ?
Cho bé đếm bước chân từ tường này sang tường kia và dùng giấy ô vuông, mỗi ô là một bước. Bé sẽ hiểu tỉ lệ một cách tự nhiên mà không cần định nghĩa.
Có cần đánh dấu hướng bắc trên bản đồ nhà không?
Nên làm với bé lớn hơn. Dùng la bàn xác định hướng bắc, vẽ mũi tên ở góc giấy và hỏi bé cửa sổ nhìn ra hướng nào, nắng sáng chiếu vào đâu.
Dùng bản đồ bé vẽ để làm gì?
Giấu quà đánh dấu X để bé đi tìm, cho bé giấu đồ để bố mẹ tìm, và đặc biệt là vẽ đường thoát hiểm khi có cháy cùng điểm tập trung ngoài nhà.
Bé vẽ bản đồ sai có nên sửa không?
Đừng sửa thay bé. Hãy cùng bé đứng ở chỗ đó và hỏi bản đồ nói gì, để bé tự phát hiện và tự sửa. Không chấm điểm hay so sánh bản đồ của các con.